Μεταλλαγμένος σολομός Το γενετικά τροποποιημένο ψάρι έρχεται στο πιάτο μας. Ποιο είδος θα ακολουθήσει;

Της   ΛΩΡΗ   ΚΕΖΑ

Δεν είναι ωραίες οι γενικεύσεις και οι ρατσισμοί, αλλά αν πούμε ότι οι Αμερικανοί τρώνε περιττώματα, είμαστε κοντά στην αλήθεια. Αλεσμένα υπολείμματα ζώων με πλαστικές πατάτες και χημικά αναψυκτικά θεωρείται «εθνικό γεύμα» των ταχυφαγείων. Στα σουπερμάρκετ τους πωλείται πλήθος προϊόντων που ο μέσος Ευρωπαίος δεν δίνει ούτε στο γατί του. Κι εκεί που θα έλεγε κανείς ότι δεν υπάρχει χειρότερο, ε, ναι, υπάρχει. Στις ΗΠΑ, εδώ και λίγες ημέρες, επιτρέπεται η πώληση γενετικά τροποποιημένου σολομού. Είναι πιο τραγικό από όσο ακούγεται, απλώς έχουμε συνηθίσει την ιδέα του μεταλλαγμένου.

Στην εποχή των smartphones...

Της  Σουζάνας  Παπαφάγου

Στην εποχή των smartophones είμαστε τελικά όλοι αφανείς μοναχικοί ήρωες πίσω από τις οθόνες μας;

Μέσα από τις εφαρμογές των κινητών και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκουμε έναν εύσχημο τρόπο, που είναι πολύ της μόδας, άρα ευρέως αποδεκτός, να αποτρέψουμε τη μεταξύ μας επικοινωνία.  Έτσι όμως την κάνουμε πιο δυσχερή. Είναι πολύ πιο εύκολο το βύθισμα μέσα σε έναν άλλον κόσμο παρά η καλλιέργεια της συναισθηματικής εγγύτητας, να καταφέρεις να αφεθείς. Το Facebook λ.χ. το κουβαλάμε συνεχώς μαζί μας μέσα από τη συσκευή μας και είναι σαν ένα πνευματικό όπιο, που συχνά μας βοηθά να ξεχνάμε και όχι να λύνουμε. Συμβάλλουμε στο να μπαίνει κάτι ανάμεσά μας, να έχουμε μια συναισθηματική μόνωση. Δεν συνυπάρχουμε, υπάρχουμε.

Εστιάζουμε συνεχώς στις μεμονωμένες στιγμές, τελικά όμως δεν επενδύουμε ούτε στο χθες, ούτε στο αύριο, ούτε στο εδώ και τώρα. Επενδύουμε σε αυτό που επιθυμούμε να προβάλλουμε στους άλλους. Η προσπάθεια να προβάλλουμε την εικόνα μας συνδέεται άμεσα με το ναρκισσιστικό πλέγμα που υπάρχει σε όλους μας αλλά σε διαφορετικές διαβαθμίσεις. Όσο πιο χαμηλή είναι η αυτοεκτίμησή μας, τόσο προσπαθούμε να επιβιώσουμε φωτογραφίζοντας, κυριολεκτικά, στιγμιότυπα άδεια, κενά από συναισθηματικές επενδύσεις. Μέσα από φωτογραφίες και “τσιτάτα” εμφανίζεται ένας εαυτός ψευδής, που τον φοράμε σαν ρούχο.

Έτσι, δημιουργούμε στην ουσία μια φαντασιωσική σχέση με την ομάδα των ανθρώπων που μας περιβάλλουν και αντιλαμβανόμαστε τον εσώτερο κόσμο μας από την αντανάκλασή μας στις οθόνες των άλλων. Όταν δεν βρίσκουμε την ανταπόκριση που περιμένουμε, τότε δημιουργείται εντός μας μια μεγάλη αναταραχή. Η ίδια αναταραχή επικρατεί και όταν κλείνει το κινητό μας τηλέφωνο, όταν για παράδειγμα  πέφτει  η  μπαταρία του, είναι  σαν  να σβήνει μαζί και ο καθρέπτης μας.  Σαν  να  μην υπάρχουμε...

Σουζάνα  Παπαφάγου,  οικογενειακή ομαδική αναλύτρια.

Εφημερίδα   Καθημερινή

8/11/2015

Άκρη δεν έχει κανενός η ευθύνη

Της  Τασούλας   Καραϊσκάκη

Το επίτευγμα έγινε γνωστό προ ημερών. Επιστήμονες στις ΗΠΑ εκτύπωσαν σε τρισδιάστατο (3D) εκτυπωτή μια τέλεια ανθρώπινη καρδιά, η οποία λειτουργεί κανονικά και μπορεί να μεταμοσχευθεί σε ασθενή. Και βέβαια οι 3D εκτυπωτές δεν χρησιμοποιούνται μόνο στην αναγεννητική ιατρική (έχουν ήδη εκτυπωθεί και μεταμοσχευθεί με επιτυχία τραχεία, αυτιά, δέρμα, ουροδόχος κύστη, οστά), σ’ αυτούς εκτυπώνονται πλέον τα πάντα, τρόφιμα, έπιπλα, ανταλλακτικά, συσκευές, ακόμη και ολόκληρα αυτοκίνητα και σπίτια.

Εξίσου εντυπωσιακό είναι ένα άλλο, προσφάτως ανακοινωθέν, επίτευγμα. Αμερικανοί και Γερμανοί αστροφυσικοί και κοσμολόγοι αναδημιούργησαν σε υπερυπολογιστές με τη βοήθεια 12 δισ. τρισδιάστατων πίξελ την ιστορία του σύμπαντος, μια οπτική προσομοίωση της γένεσης και της εξέλιξής του από τη Μεγάλη Εκρηξη, το Μπιγκ Μπανγκ, πριν από 13,8 δισ. χρόνια, μέχρι και σήμερα που έχει λάβει τη μορφή ενός κύβου, με 41.416 γαλαξίες και ακμή 350 εκατ. έτη φωτός.

Ο Οιδίπους, η γενετική επιστήμη και η αρχαία τραγωδία Μια διαφορετική ανάγνωση των ερευνών και των παρεμβάσεων καθώς και της επίδρασής τους στην κοινωνία, υπό το φως του μύθου

Του Τάσου Kουράκη

Με τη γενετική ως επιστήμη και ως τεχνική χειρισμού των βιολογικών φαινομένων, επιδιώκεται η γνώση και η ανακατασκευή της ζωής, τουλάχιστον όσον αφορά τη βαθύτερη ουσία της που είναι το πληροφοριακό της υλικό, δηλαδή το DNA. Η δυνατότητα, όμως, ανασυνδυασμού των γονιδίων, η «διόρθωση» των παθολογικών γονιδίων, η δημιουργία νέων γονιδίων, δηλαδή η εμφάνιση νέων μορφών ζωής που δεν υπήρχαν προηγουμένως, συνιστούν επιστημονικές παρεμβάσεις μεγάλης   κλίμακας. Τόσο στην ίδια την ουσία της ζωής όσο και στη φύση στο σύνολό της.

Τζωρτζ Όργουελ «1984»

Από τη στιγμή που εμφανίστηκε  για πρώτη φορά η μηχανή έγινε φανερό σε όλους τους σκεπτόμενους ανθρώπους ότι η ανάγκη του ανθρώπινου μόχθου και κατά συνέπεια, σ' ένα μεγάλο βαθμό, της ανθρώπινης ανισότητας, είχε εκλείψει. Αν η μηχανή χρησιμοποιούνταν γι' αυτόν το σκοπό, η πείνα, η  εξοντωτική δουλειά, ο αναλφαβητισμός και η αρρώστια θα εξαφανίζονταν μέσα σε λίγες γενεές. Και πραγματικά, χωρίς να έχει χρησιμοποι­ηθεί με τέτοια πρόθεση, με το να παράγει πλούτη που μερικές φορές ήταν αδύνατο να μη μοιραστούν,  η μηχανή με ένα είδος αυτόματης διαδικασίας ανέβασε πολύ το βιοτικό επίπεδο του μέσου ανθρώπου, για μια περίοδο πενήντα χρόνων στο τέλος του δεκάτου ενάτου και στις αρχές του εικοστού αιώνα. 

 Αλλά  ήταν επίσης φανερό πως μια γενική αύξησή του  απειλούσε με καταστροφή - γιατί πραγματικά με μια έννοια  ήταν η καταστροφή  μιας κοινωνίας ιεραρχικής. Σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι θα δούλευαν λίγο, όπου καθένας θα είχε αρκετή τροφή, όπου θα ζούσε σε σπίτι με μπάνιο,  ψυγείο, θα είχε δικό του αυτοκίνητο ή ακόμα και αεροπλάνο,  η πιο φανερή και  ίσως η πιο σημαντική μορφή της ανισότητας θα  είχε κιόλας εξαφανιστεί. "Αν γενικευόταν, ο πλούτος δεν θα παρείχε καμιά διάκριση. Αναμφίβολα, θα μπορούσε να φανταστεί κανείς μια κοινωνία όπου ο πλούτος με την έννοια της ατομικής ιδιοκτησίας και  της πολυτέλειας θα μοιραζόταν ίσα, ενώ  η  δύναμη  θα έμενε στα χέρια μιας μικρής προνομιούχας τάξης. Αλλά, στην εφαρμογή  μια τέτοια κοινωνία δε θα μπορούσε να παραμείνει σταθερή για  πολύ. Γιατί,  αν όλοι απολάμβαναν με τον ίδιο τρόπο τις ανέσεις και την ασφάλεια, η αποβλακωμένη από τη φτώχια μεγάλη μάζα των ανθρώπων θα μπορούσε να μορφωθεί και  να μάθει να σκέφτεται  για τον εαυτό της -  και όταν γινόταν αυτό, αργά ή γρήγορα αυτή η  μάζα θα καταλάβαινε ότι η προνομιούχα μειοψηφία δεν είχε κανένα λόγο υπάρξεως και θα την έβγαζε από τη μέση. Με λίγα λόγια,  μια ιεραρχική κοινωνία  δε  θα  μπορούσε να  σταθεί  παρά  μόνο  βασισμένη  στη  φτώχια  και  στην  άγνοια.

Εγώ, εσύ και το κινητό

Της Μαρίας   Κατσουνάκη

Δεν χρειάζεται να ταξιδέψουμε έως την Αμερική για να διαπιστώσουμε ότι η σχέση ενός σημαντικού ποσοστού του πληθυσμού με τα smartphones διαμορφώνει ένα επικοινωνιακό υβρίδιο, με χαρακτηριστικά ανθρώπου και βλέμμα οθόνης. Δημοσκόπηση σε 1.102 Αμερικανούς ηλικίας 18-34 ετών, κατόχους smartphones, ήταν αποκαλυπτική για τις συνήθειές τους: το 55% παραδέχθηκε ότι αγγίζει την οθόνη της συσκευής ενόσω οδηγεί. Περισσότερο από το 1/3 των συμμετεχόντων στην έρευνα ανέφερε ότι τσέκαρε διαρκώς το κινητό ενόσω βρισκόταν στο σινεμά. Το 19% έριχνε κλεφτές ματιές στα εισερχόμενα μηνύματα, ενώ παρευρισκόταν σε κάποια θρησκευτική τελετή. Το 33% υποστηρίζει ότι τελικώς βγήκε ραντεβού... με τη συσκευή του παρά με τον σύντροφό του. Περίπου το 20% έχει επαφή με το κινητό κατά τη διάρκεια του σεξ. Από την παρατήρηση και μόνο στους δρόμους της Αθήνας, στα μέσα μαζικής μεταφοράς, σε καφετέριες και μπαρ, τα ποσοστά της αμερικανικής δημοσκόπησης δεν μοιάζουν ξένα με τις δικές μας συνήθειες. Το αντίθετο. Θα έλεγε μάλιστα κανείς ότι με την κρίση έχει αυξηθεί ο αριθμός των χρηστών, όσων βυθίζονται στο κινητό τους όλο και πιο πολύ, όλο και πιο εμμονικά.

Η κρίση πριμοδοτεί το φανταστικό «Πέφτει το σκοτάδι. Oι δαίμονες ξεσηκώνονται”. (Carl Sagan)

Του  Χρήστου   Κάτσικα

Πέντε αιώνες μετά το 1525, αφότου ο Παράκελσος, ένας από τους προδρόμους της σύγχρονης χημείας, μάζεψε όλους τους γιατρούς, φαρμακοποιούς  και χημικούς της Βασιλείας και έβαλε φωτιά στα συγγράμματα του Γκάλεν, του Αβικένα και των άλλων πρωτοπόρων της αλχημείας -θέλοντας με τη δραματική αυτή χειρονομία να διακηρύξει την ανάγκη χειραφέτησης της νεαρής επιστήμης από τα δεσμά του μυστικισμού-  η εποχή μας, περιμένει το δικό της Παράκελσο για να απελευθερώσει την επιστήμη και τα μυαλά των ανθρώπων από τα δεσμά   ενός   καινούργιου  Μεσαίωνα.

Ο Μετέωρος Άνθρωπος

Ο μετασχηματισμός της ανθρωπότητας, έννοια ουτοπική όσο και απόλυτα αναγκαία, είναι η μόνη που μπορεί να αποκαταστήσει έναν πολιτισμό σε αρμονία με την φύση και τον εσωτερικό άνθρωπο..Από την «Κόμη της Βερενίκης» (1989)

Η κοινωνική ευθύνη των επιστημόνων

Θα πρέπει να ενδιαφέρουν τους φυσικούς επιστήμονες οι κοινωνικές επιπτώσεις της εργασίας τους και τα ηθικά ζητήματα που ανακύπτουν από αυτή; Πρέπει να αποδέχονται την ευθύνη για τις συνέπειες της επιστημονικής έρευνας στον άνθρωπο και το περιβάλλον;

Ολέθριοι αυτόχειρες

Ο αρπακτικός οίστρος τού ανθρώπου στήνει την αγχόνη όπου θα κρεμαστεί ο ίδιος και η οικουμένη όλη.

Όπλα μαζικής καταστροφής : Παραπλανητική η χρήση του όρου

Ανέκαθεν ο όρος «όπλα μαζικής καταστροφής» αναφερόταν μόνο στα πυρηνικά όπλα, τα οποία όταν εκρήγνυνται εκλύουν ένα εκατομμύριο φορές περισσότερη ενέργεια από συμβατικές εκρηκτικές ύλες του ίδιου βάρους. Εμπρηστικά όπλα, παραδείγματος χάριν, που κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο επέφεραν μαζικές καταστροφές σε πόλεις όπως το Τόκιο, τη Δρέσδη ή το Αμβούργο δεν θεωρούνται όπλα μαζικής καταστροφής, διότι η ερήμωση που προξένησαν απαίτησε πολύ μεγάλο αριθμό εμπρηστικών βομβών, αντίθετα με την περίπτωση της Χιροσίμας και του Ναγκασάκι όπου ένα και μοναδικό πυρηνικό όπλο σε κάθε μία κατέστρεψε την πόλη τελείως.

Το αδύναμο σημείο των πυρηνικών

Εφαρμοσμένη στην πράξη, η εξίσωση Ε = mc 2 του μεγαλοφυούς Αλβέρτου Αϊνστάιν χαρίζει στον άνθρωπο ποσότητες ενέργειας που μοιάζουν αστείρευτες. Η πυρηνική ενέργεια απαλλάσσει από τον βραχνά των ορυκτών καυσίμων και επιπλέον πλασάρεται από κάποιους σαν «καθαρή». Πράγματι, δεν μολύνει το περιβάλλον, δεν εκλύει καυσαέρια, δεν εντείνει το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Παράγει μόνο ατμό. Με μία όμως καθοριστική λεπτομέρεια: ότι οι πυρηνικοί αντιδραστήρες είναι ευάλωτοι σε ατυχήματα, δυστυχήματα ή και παγκόσμιες τραγωδίες, όπως εκείνη του Τσερνόμπιλ την αποφράδα 26η Απριλίου 1986.

Απειλή και όχι λύση η πυρηνική ενέργεια

Η ανάγκη να αντιμετωπιστεί άμεσα και αποτελεσματικά το πρόβλημα των κλιματικών αλλαγών επαναφέρει στο προσκήνιο ως «λύση» την πυρηνική ενέργεια, με το επιχείρημα ότι δεν εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα κατά την παραγωγή ηλεκτρισμού. Ωστόσο οι μνήμες από ατυχήματα όπως αυτό του Τσερνομπίλ το 1986 (από το οποίο συμπληρώνονται 23 χρόνια) ή από την Τοκαϊμούρα της Ιαπωνίας το 1999 είναι ακόμα ζωντανές, ενώ οι χώρες αυτές εξακολουθούν να μετρούν θύματα και σοβαρά ασθενείς.

Η πυρηνική ενέργεια είναι επικίνδυνη και ακριβή, τονίζεται σε έκθεση του WWF σχετικά με τους μύθους και την πραγματικότητα γύρω από την πυρηνική ενέργεια που κυκλοφόρησε με αφορμή την επέτειο των 23 χρόνων από την επέτειο του ατυχήματος στο Τσερνομπίλ.

«Η ανθρωπότητα υφίσταται ακόμη και σήμερα τις τραγικές συνέπειες του Τσερνόμπιλ. Αυτή η καταστροφή προκάλεσε την έκλυση 6,7 εκ. τόνων ραδιενεργών υλικών, που διαχύθηκαν σε όλη την Ευρώπη, ενώ ακόμη και σήμερα δεν έχει εξακριβωθεί πλήρως ο αριθμός των θυμάτων, ούτε και εκείνος των ανθρώπων που πρόκειται να αποβιώσουν ως αποτέλεσμα της έκθεσής τους στο ραδιενεργό ‘νέφος’. Ενδεικτικά, μελέτη των επιστημόνων Ίαν Φέρλυ και Ντέϊβιντ Σάμερ εκτιμά ότι περίπου 30.000 – 60.000 επιπλέον άνθρωποι θα χάσουν τη ζωή τους εξαιτίας αυτού», σημειώνεται στην έκθεση του WWF.

Το τελευταίο διάστημα, στο πλαίσιο καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής, η πυρηνική ενέργεια επιχειρείται να εμφανιστεί ως "πράσινη" και φθηνή. Και όμως, η παραγωγή μιας κιλοβατώρας ηλεκτρισμού από πυρηνική ενέργεια κοστίζει 15,31 σεντς, ενώ το αντίστοιχο κόστος για τα αιολικά είναι μόλις 8,91 σεντς, και για τη γεωθερμία 10,19.

«Η ιστορία θα έπρεπε να διδάσκει για τα λάθη που πρέπει να αποφύγουμε, πάντα στη βάση της αρχής της προφύλαξης. Δυστυχώς, όμως, το πέρασμα του χρόνου αμβλύνει τις μνήμες του Τσερνόμπιλ και αφήνει χώρο σε ολίγους να αναστήσουν μια επικίνδυνη και ακριβή τεχνολογία παραγωγής ηλεκτρισμού» τονίζει ο Δημήτρης Καραβέλλας, διευθυντής του WWF Ελλάς.

Η Χιροσίμα συνεχίζει να πληγώνει τη Γη

Στην 65η επέτειο ο Μπαν Κι Μουν ανακοίνωσε σχέδιο πέντε προτάσεων για τον πυρηνικό αφοπλισμό.

ΧΙΡΟΣΙΜΑ  Με την παρουσία, για πρώτη φορά, ενός επίσημου αμερικανού αξιωματούχου, του πρεσβευτή των ΗΠΑ στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου Τζον Ρους, αλλά και ενός εν ενεργεία Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, του Μπαν Κι Μουν, η Ιαπωνία τίμησε χθες την 65η επέτειο του βομβαρδισμού της Χιροσίμα. «Σήμερα πραγματοποιούμε όλοι μαζί ένα ταξίδι από το Σημείο Μηδέν της Χιροσίμα στο Σημείο Μηδέν του πλανήτη μας. Πρέπει να απαλλαγούμε το συντομότερο δυνατόν από όλα τα όπλα μαζικής καταστροφής» τόνισε ο κ. Μουν, ο οποίος ανακοίνωσε ένα σχέδιο πέντε προτάσεων για τον παγκόσμιο πυρηνικό αφοπλισμό. Και τόνισε: «Ο αφοπλισμός είναι η μόνη μας λύση για να ζήσουμε σε ένα ασφαλέστερο μέλλον. Όσο επικρέμαται πάνω μας η πυρηνική απειλή κανείς μας δεν θα νιώθει ασφαλής πάνω σε αυτόν τον πλανήτη».

Εφέτος, εκτός από τις ΗΠΑ, και οι σύμμαχοί τους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο Γαλλία και Βρετανία έστειλαν τους πρώτους απεσταλμένους τους στη μαύρη επέτειο του εγκλήματος πολέμου με τους 140.000 νεκρούς αμάχους, το οποίο επέσπευσε τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1945 στα μέτωπα της Άπω Ανατολής. «Προς όφελος των μελλοντικών γενεών, οφείλουμε όλοι να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε για να γίνει πραγματικότητα ένας κόσμος χωρίς πυρηνικά όπλα» τονίζει σε γραπτό μήνυμά του ο αμερικανός διπλωμάτης. Υπενθυμίζεται ότι «ένας κόσμος χωρίς τον κίνδυνο της πυρηνικής καταστροφής» αποτελούσε μια από τις προεκλογικές δεσμεύσεις του νυν προέδρου των ΗΠΑ  Μπαράκ  Ομπάμα.

«Αυτό που διαπερνά τη συνείδηση της παγκόσμιας γνώμης είναι η επείγουσα ανάγκη να καταργηθούν τα πυρηνικά όπλα» τόνισε και ο δήμαρχος της Χιροσίμα Ταντατόσι Ακίμπα. Δεκάδες χιλιάδες επιζώντες, παιδιά και αξιωματούχοι τήρησαν ενός λεπτού σιγή κάτω από τον καυτό αυγουστιάτικο ήλιο. Ακριβώς στις 8.15 το πρωί, τοπική ώρα, χτύπησε η «καμπάνα της ειρήνης» στη Χιροσίμα, όπως γίνεται κάθε έτος τέτοια ημέρα και ώρα τα τελευταία 65 χρόνια.

Είναι η ίδια εκείνη στιγμή που στις 6 Αυγούστου 1945 το αμερικανικό βομβαρδιστικό Β-29 «Ενόλα Γκέι» έριξε τη βόμβα «Μικρό Αγόρι» που οδήγησε στον πυρηνικό όλεθρο. Περίπου 80.000 άνθρωποι, από τους συνολικά 350.000 που κατοικούσαν στη Χιροσίμα, εξαϋλώθηκαν ακαριαία. Ακολούθησε τρεις ημέρες αργότερα η βόμβα «Χοντρός Άντρας» στο Ναγκασάκι, η οποία σκότωσε άλλους 70.000 ανθρώπους, αναγκάζοντας έξι ημέρες αργότερα την Ιαπωνία να παραδοθεί στις συμμαχικές δυνάμεις.

 

Βίντεο  

Πατήστε  τον  ακόλουθο  σύνδεσμο

http://www.ert-archives.gr/V3/public/pop-view.aspx?tid=46269&tsz=0&act=mMainView

Πόσο «συμπιέζονται» οι θεμελιώδεις ηθικές αξίες μας κατά την εφαρμογή νέων, πρωτοπόρων τεχνικών επιτευγμάτων;

Στην εποχή της Γενετικής, της Μικροηλεκτρονικής και της Νανοτεχνολογίας το ζήτημα είναι επίκαιρο όσο ποτέ [...]

Και τούτο διότι οι νέοι αυτοί επιστημονικοί τομείς ενέχουν πολλούς άγνωστους παράγοντες, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν μπορούν να αποκαλυφθούν εύκολα πριν από μια ευρείας κλίμακας εφαρμογή.

Εφαρμογή της νέας γνώσης

Η θεώρηση αυτή αναδεικνύει τους πιθανούς κινδύνους μιας αλόγιστης εφαρμογής της νέας γνώσης· με το διακύβευμα να αφορά την ασφάλεια και την προστασία ή όχι των χρηστών μιας νέας εφαρμογής, τα δικαιώματά τους εν ολίγοις. Για τη σωστή λοιπόν προσέγγιση της πολιτικής για τις νέες τεχνολογίες και της συνακόλουθης πρακτικής, σημασία έχουν τρεις κύριοι τύποι ηθικών αρχών. 

Η πρώτη αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, υπό το πρίσμα ότι ο καθένας πρέπει να έχει δικαίωμα στην επιλογή, όπως λ.χ. στο αν μπορεί να επιλέγει για να εντάξει στη διατροφή του νεοφανή τρόφιμα (μεταλλαγμένα) ή όχι.

Η δεύτερη αρχή έχει να κάνει με την αναγκαιότητα της δημόσιας παρέμβασης και φροντίδας: με τις κυβερνήσεις και τους ισχυρούς εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς να έχουν την υποχρέωση της σωστής πληροφόρησης, ευαισθητοποίησης και προστασίας των πολιτών. Το παράδειγμα των γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών είναι αποκαλυπτικό, καθώς μετά την άκριτη εν πολλοίς αλλά κερδοσκοπική εξάπλωσή τους σε πολλές χώρες, ευτυχώς όχι και στη δική μας, η ερευνητική σκαπάνη αποκάλυψε κινδύνους για την υγεία των καταναλωτών, παραβιάζοντας τα δικαιώματά τους, και ανάγκασε τη Γερμανία λ.χ. να αποφασίσει πρόσφατα τη διακοπή καλλιέργειας γενετικώς τροποποιημένου καλαμποκιού στο έδαφός της.

 Μια τρίτη αρχή αφορά την κοινωνική δικαιοσύνη, υπό το πρίσμα ότι επειδή η κάθε επιστημονο-τεχνολογική πρόοδος έχει ένα «κόστος», το κόστος αυτό θα πρέπει να κατανέμεται ακριβοδίκαια, με το μέγιστο δηλαδή να πηγαίνει σε εκείνους που κερδίζουν από μια νέα εφαρμογή και το ελάχιστο σε αυτούς οι οποίοι υφίστανται τις επιπτώσεις. 

Οι ηθικές αυτές αρχές συνδέονται και με το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο ζούμε. Γι΄ αυτό η διάκριση επιστημονικών, ηθικών και κοινωνικών προβλημάτων δεν είναι πάντα εύκολη· κι εδώ επιστρατεύεται η Βιοηθική για να ρίξει το δικό της φως και να διαλευκάνει αυτές τις διακρίσεις.

Ηθική πλευρά της επιστήμης

Η ανάπτυξη και η καθιέρωση μιας νέας τεχνολογίας συνοδεύεται από δύο κατηγορίες ζητημάτων. Το πρώτο αφορά το επιστημονικό: Η επιστήμη ασχολείται με την κατανόηση του κόσμου στον οποίο ζούμε, καθώς και με τις αιτιατές σχέσεις οι οποίες μορφοποιούν τον κόσμο. Το δεύτερο ζήτημα αφορά το ηθικό θέμα: Η Ηθική, και ειδικότερα η Καθηκοντολογική Ηθική, αντίθετα με την επιστήμη, ασχολείται με εκείνα που οφείλουμε ή δεν οφείλουμε να κάνουμε. Μια διάσταση εμφανής από μια πρώτη ματιά που ουσιαστικοποιείται με το παράδειγμα της ατομικής βόμβας: Όταν π.χ. ρώτησαν τον Οπενχάιμερ γιατί κατασκεύασε την ατομική βόμβα, εκείνος απάντησε: «Αν είσαι επιστήμονας είναι καλό να γνωρίζεις πώς λειτουργεί ο κόσμος». Δεν ήταν βέβαια καλό για τους χιλιάδες κατοίκους της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι που πέθαναν από τις δύο ατομικές βόμβες οι οποίες έπληξαν τις πόλεις τους, φέρνοντας και τον Ψυχρό Πόλεμο, ενώ η διάσπαση του ατόμου έχει πάμπολλες ειρηνικές εφαρμογές.

Η γνώση δεν σημαίνει πάντα δύναμη

Όλοι γνωρίζουν ότι η επιστημονική πρόοδος έχει την ικανότητα να κάνει στην ανθρωπότητα κακό όσο και καλό. Ο έλεγχος, λόγου χάρη, για καρκίνο μπορεί να ανιχνεύσει πρώιμα τη νόσο και έτσι να σώσει ζωές· το γεγονός αυτό ωστόσο πρέπει να εξισορροπείται με την ανώφελη ανησυχία που προκαλείται σε εκείνους- που πιθανώς είναι πολύ περισσότεροι- οι οποίοι έχουν θετική διάγνωση για γονίδια του καρκίνου, ωστόσο δεν εμφανίζουν τη νόσο.

Η γνώση σχετικά με τη γενετική προδιάθεσή μας για την εμφάνιση νόσων θα μας κάνει περισσότερο κακό παρά καλό; Το ένστικτό μου απαντά θετικά.

Κατ΄ αρχάς οι περισσότερες ασθένειες δεν είναι αποκλειστικώς γενετικές. Το να έχει κάποιος ένα συγκεκριμένο γονίδιο ή έναν συνδυασμό γονιδίων δεν σημαίνει ότι σίγουρα θα παρουσιάσει μια νόσο.

Έτσι το να διαθέτουμε ένα συγκεκριμένο γενετικό προφίλ μπορεί να μας πει ότι έχουμε τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουμε τη Χ νόσο σε σύγκριση με έναν άλλον άνθρωπο ή ότι αντιμετωπίζουμε 17,5% περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουμε την Ψ νόσο μετά την ηλικία των 55 ετών. Τι μπορούμε να κάνουμε, όμως, με αυτές τις πληροφορίες εκτός από το να ανησυχούμε; Γιατί πρέπει να ανησυχώ αν διαθέτω ένα συγκεκριμένο γονιδιακό μοτίβο που με κάνει να αντιμετωπίζω 10 φορές περισσότερες πιθανότητες από τον γείτονά μου για εμφάνιση μιας ασθένειας, αν οι πιθανότητες που έχει ο γείτονάς μου να την παρουσιάσει είναι μία στα 10 εκατομμύρια; Από την άλλη πλευρά, αν το να διαθέτω ένα συγκεκριμένο γονιδιακό μοτίβο με κάνει ευάλωτο απέναντι σε μια ασθένεια της οποίας οι περιβαλλοντικοί επιβαρυντικοί παράγοντες είναι γνωστοί, τότε θα μπορώ να αναλάβω δράση για να αποφύγω το πρόβλημα αν ο κίνδυνος είναι αρκετά μεγάλος και η νόσος αρκετά σοβαρή ώστε να αξίζει τον κόπο. Αν όμως δεν συλλέξουμε τις πληροφορίες, πώς θα κατανοήσουμε την αλληλεπίδραση μεταξύ της γενετικής «κληρονομιάς» και των περιβαλλοντικών παραγόντων σε ό,τι αφορά την αιτιολογία των ασθενειών;

Και τι θα γίνει με το ερώτημα που αφορά τις ασφαλιστικές εταιρείες οι οποίες θα μπορούν να διαθέτουν τον γενετικό μας κώδικα και να προσαρμόζουν αναλόγως με αυτόν τα ασφάλιστρά μας; Θεωρητικώς δεν υπάρχει αντίρρηση, αφού κάτι παρόμοιο κάνουν και τώρα όταν μας ρωτούν σχετικά με την υγεία των στενών συγγενών μας.

Παρά ταύτα, υπάρχει κάτι που θυμίζει πολύ τον Γενναίο Νέο Κόσμο σε όλη αυτή την ιδέα.

© Τhe Τimes, 2009

Γενναίος  Νέος  Κόσμος  ( Brave  new   world)

Λογοτεχνικό  έργο  του  Άλντους   Χάξλεϋ,  όπου  περιγράφεται  μια  εφιαλτική  πραγματικότητα

Ο «θαυμαστός καινούργιος κόσμος μας»

Βιοηθική και βιολογία

Ο άνθρωπος, όπως υποστηρίζει ο Αριστοτέλης, αρέσκεται από τη φύση του να γνωρίζει. Γι' αυτό αμφισβητεί και ερευνά, ανακαλύπτει και αποκαλύπτει, νεωτερίζει και προοδεύει· και σήμερα πολλοί μιλούν για μια νέα «Γένεση», για την «όγδοη ημέρα της δημιουργίας», για τον «μικρούλη Θεό» και άλλοι βάζουν τη Γενετική στο βάθρο του νικητή, ενώ άλλοι στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Η εξαρχής δυϊκή αυτή αντιμετώπιση των γενετικών και βιοϊατρικών νεωτερισμών, ο ενθουσιασμός αλλά και ο φόβος, οριοθετούν τη νέα εποχή. Και για του λόγου το αληθές θα ξεναγηθούμε με ένα σύντομο ταξίδι στον «θαυμαστό καινούργιο κόσμο μας» μέσα από τους γενετικούς νεωτερισμούς ξεκινώντας από την κλωνοποίηση.

1. Κλωνοποίηση και θεραπείες

Η κλωνοποίηση διερωτώνται μερικοί ότι είναι το τέλος του θανάτου, η παραβίαση του άβατου του θανάτου. Ήδη μιλούμε δηλαδή για μια άγρια σκέψη, που όμως υλοποιήθηκε το 1996 με τη γέννηση της Ντόλι, αν και οι πρώτες προσπάθειες άρχισαν τη δεκαετία του '60 στα βατράχια σε μια διαφορετική βέβαια βάση. Σήμερα ο κατάλογος ειδών που έχουν κλωνοποιηθεί ή είναι υπό κλωνοποίηση αυξάνεται συνεχώς. Μοσχάρια, πίθηκοι, χοίροι, σκύλοι, φυτά κ.ά. · και βέβαια ο άνθρωπος που πιστεύει ότι θα αυξήσει έτσι τη δύναμή του με τον Προκρούστη πρώτο «κλωνοποιό», τον Φράνκενσταϊν νεώτερο και τον δρα Σιντ σύγχρονο. Η κλωνοποίηση υπάρχει, φαίνεται, στις καταβολές της ανθρωπότητας· ο πήλινος στρατός του Σιάν, η Λερναία Υδρα, οι Κένταυροι, ο Ιησούς με τα ψάρια στην Ιουδαία, όλα για τη δύναμη.

Σήμερα είμαστε πολύ κοντά στη θεραπευτική κλωνοποίηση που αποδέχεται η πλειονότητα των επαϊόντων, ενώ η αναπαραγωγική κλωνοποίηση για άλλους είναι μόνο θέμα τεχνικό, αλλά για τους περισσότερους ηθικό. Η αλήθεια είναι ότι η θεραπευτική κλωνοποίηση εκφράζει το ζητούμενο, που είναι η απάλυνση του ανθρώπινου πόνου, ενώ η αναπαραγωγική το απευκταίον, που είναι ο εκφυλισμός του ανθρώπινου γονιδιώματος αλλά και της προσωπικότητας, καθώς μόνο η φαινοτυπική ομοιότητα μπορεί να επιτευχθεί, ενώ αντίθετα η προσωπικότητα και ο ψυχισμός επηρεάζονται και από το περιβάλλον, γι' αυτό δεν μπορούν να κλωνοποιηθούν. Έτσι ίσως φθάσουμε να μιλούμε για την επίτευξη μιας μορφής «μετεμψύχωσης» καθώς ένας, π.χ., κλωνοποιημένος Χίτλερ μπορεί στη νέα του ζωή να λατρεύει τους έγχρωμους και τους Εβραίους και να μισεί τον ρατσισμό ή ένας Αλ Καπόνε να είναι άγιος. Από την άλλη μεριά, διαπιστώνονται ήδη ανωμαλίες στα κλωνοποιημένα ζώα, όπως όγκοι, καρδιοπάθειες, παχυσαρκία κ.ά., ενώ η κοινωνική αποδοχή δεν φαίνεται εύκολη.

2. Χαρτογράφηση του γονιδιώματος

Έχει ήδη σχεδόν ολοκληρωθεί και αναμένεται το επόμενο «μετέωρο βήμα του ανθρώπου», η κατανόηση δηλαδή της λειτουργίας των γονιδίων, που μετά τη συσχέτισή τους με ασθένειες ή άλλα χαρακτηριστικά θα επιχειρηθεί να ελεγχθεί η λειτουργία τους. Έτσι μπορεί να δημιουργούνται παιδιά κατά παραγγελία, όπως ήδη έγινε πολύ πρόσφατα εφαρμόζοντας στις ΗΠΑ τη λεγόμενη «προεμφυτευτική γενετική διάγνωση» για τη θεραπεία της θανατηφόρου αναιμίας Φανκόνι. Μπορεί όμως η προσέγγιση αυτή να επεκταθεί στο μέλλον σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ή των ταλέντων και να ανατραπεί η πανανθρώπινη αρχή των ίσων ευκαιριών, κάτι που είναι το απευκταίον. Το ζητούμενο όμως είναι να θεραπεύονται αποτελεσματικά χιλιάδες ασθένειες. Νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές πρακτικές αναδύονται ήδη, νέες βιοτεχνολογικές εφαρμογές, μια νέα προσωπική ιατρική θα μορφοποιηθεί με εξατομικευμένα φάρμακα, έλεγχος της πατρότητας και ιατροδικαστικά προβλήματα θα διαλευκαίνονται. Αλλά και μια νέα ευγονική καραδοκεί.

3. Γονιδιακή θεραπεία

Είναι το μέλλον της αντιμετώπισης του ανθρώπινου πόνου. Ήδη πάνω από 3.000 άνθρωποι υποβάλλονται σε γονιδιακή θεραπεία πειραματικά με παρενέργειες ωστόσο που φθάνουν πολλές φορές ως τον θάνατο, γιατί υπάρχουν ακόμη πολλά τεχνικά προβλήματα, όπως η έλλειψη αποτελεσματικών φορέων τού προς εμφύτευση γονιδίου και η τυχαιοποιημένη ένθεσή του στο γονιδίωμα. Ωστόσο μιλούμε ήδη για προεμφυτευτική διάγνωση και θεραπεία, όπως προαναφέραμε, ή θεραπεία κατά την κύηση, ενώ έχει εξαφθεί η φαντασία μας που στοχεύει στη γονιδιακή θεραπεία οποιουδήποτε δεν μας αρέσει, ακόμη και των γκρίζων μαλλιών. Η προσπάθεια σήμερα εντοπίζεται στα σωματικά κύτταρα. Τι θα γίνει όμως όταν στο απόμακρο μέλλον μπορούμε να τροποποιούμε και τα γονίδια των γεννητικών κυττάρων;  Άλλη μία παρέμβαση στη φύση, στο πιο βασικό επίπεδο της ζωής;

Τι κρύβει το Βιβλίο της Ζωής

Το μεγάλο ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσον η νέα γνώση θα χρησιμοποιηθεί επ' ωφελεία της ανθρωπότητας και δεν θα οδηγήσει στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

Πολλοί μιλούν για το μεγαλύτερο επιστημονικό επίτευγμα της εποχής μας. Άλλοι υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος έγινε ένας «μικρούλης θεός» καθώς έχει στα χέρια του τα μυστικά της ζωής. Μερικοί κρούουν τον κώδωνα της καταστροφής με τη γνώση που απέκτησε ο άνθρωπος, με το «μήλο» που κρατά στα χέρια του. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι θα λυθούν «αύριο» όλα τα προβλήματα που είχαν συσσωρευθεί στον άνθρωπο, ανίατες ασθένειες και κάθε λογής ατέλειες.

Πρόκειται για το βιβλίο της ζωής, για την ολοκλήρωση της χαρτογράφησης του γονιδιώματος του ανθρώπου, για 3,1 δισεκατομμύρια στοιχεία του DNA που μπήκαν στη σειρά, κατανεμημένα στα 23 χρωμοσώματά του. [...]

Το βιβλίο της ζωής, όπως το αποκαλούν μερικοί, έχει λοιπόν γραφτεί. Είναι ένα βιβλίο που μας φέρνει πιο κοντά στη βιολογική μας αυτογνωσία, ωστόσο το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο σε «ξένη γλώσσα». Πρέπει, δηλαδή, να μάθουμε τα νοήματά του. Γιατί από μόνο του είναι η αρχή μιας μακράς πορείας προς την πλήρη κατανόηση των βιολογικών διαδικασιών της ζωής.  [...]

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι όσο περισσότερα γονίδια ταυτοποιούνται και συσχετίζονται με συγκεκριμένες ασθένειες τόσο θα επεκτείνονται τα γονιδιακά τεστ που θα οδηγούν στην ορθότερη διάγνωση ασθενειών, γεγονός που θα συμβάλει τόσο στην αποτελεσματικότερη θεραπεία τους όσο και στην πρόληψη γενικά. Φαρμακευτικές εταιρείες ήδη σχεδιάζουν νέα φάρμακα για τη θεραπεία γενετικών παθήσεων. Μερικά υπό ανάπτυξη φάρμακα σχεδιάζονται να ελέγχουν τα συμπτώματα της ασθένειας μέσα από τον επηρεασμό έκφρασης του συγκεκριμένου γονιδίου. Και επειδή ο κάθε άνθρωπος είναι μια ανεπανάληπτη γενετική οντότητα, οδεύουμε προς την ανάπτυξη μιας προσωπικής (ατομικής) ιατρικής πολύ πιο αποτελεσματικής, αλλά ίσως και πολύ πιο ακριβής.

Η νέα γνώση μπορεί να οδηγήσει όμως και στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, αλλά και σε άλλους προβληματισμούς αφού θα είναι δυνατόν να αποκαλύπτονται γενετικές ανωμαλίες για τις οποίες δεν υπάρχει διαθέσιμη θεραπεία. Ήδη η Επιτροπή Υπουργών της Ευρωπαϊκής  Ένωσης από το 1996 υπέγραψε σύμβαση για τα δικαιώματα του ανθρώπου και τη βιοϊατρική κατά την οποία οι γενετικές πληροφορίες αποτελούν τμήμα της ιδιωτικής ζωής και πρέπει να είναι διαθέσιμες μόνο στον ενδιαφερόμενο. Αλλά και ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ υπέγραψε τον περασμένο Φεβρουάριο σχετική απόφαση που απαγορεύει τη γενετική διάκριση ανάμεσα στους εργαζομένους.

Αυτές οι προληπτικές αποφάσεις για την κακή χρήση της νέας γνώσης πρέπει βέβαια να μεταποιηθούν σε εθνικούς νόμους και διακρατικές συμφωνίες, σε ένα νέο Δίκαιο Γενετικής, για να προλάβουμε την αδηφαγία εργοδοτικών οργανισμών και ασφαλιστικών εταιρειών για την απαίτηση της «γενετικής ταυτότητας», που, αν ισχύσει, θα δημιουργήσει «γενετικά γκέτο».

Δεν μπορεί επίσης να αποκλείσει κανείς εύκολα την περιέργεια ανθρώπων που οι ίδιοι ή τα παιδιά τους θα θέλουν να υποβληθούν σε γονιδιακά τεστ τα οποία θα αφορούν, π.χ., τη γενετική τους προδιάθεση για ορισμένα χαρακτηριστικά συμπεριφοράς, όπως η ευφυΐα και η προσωπικότητα.

Και το ερώτημα που εγείρεται είναι κατά πόσον οι πολιτικοί θα δώσουν τη δυνατότητα ευρείας χρήσης τέτοιων τεστ. Πάντως υπάρχει ένας σοβαρός προβληματισμός και μια μεγάλη προσπάθεια να περάσουν ειδικοί νόμοι που να εμποδίζουν την κακή χρήση της γενετικής πληροφορίας. Και αυτό είναι θετικό.

Ευχάριστη πληροφορία που προέρχεται από τη χαρτογράφηση είναι και το γεγονός ότι, αν και παρήχθησαν πέντε χάρτες, ένας από κάθε άνθρωπο οι οποίοι προέρχονται από διαφορετικές εθνικές ομάδες, η ομοιότητα των γενετικών χαρτών ήταν 99,9%, γεγονός που καταρρίπτει την ύπαρξη γενετικών φυλών του ανθρώπου και βέβαια ακυρώνει επιστημονικά κάθε ρατσιστική θεώρηση και διάθεση για φυλετικές διακρίσεις.

Ο εκτιμώμενος αριθμός των γονιδίων (30.000-40.000) είναι μικρότερος του αριθμού που είχε πρώτα υπολογισθεί (περίπου 100.000) και ίσως ο αριθμός των ενεργών γονιδίων να είναι ακόμη μικρότερος, αναδύοντας έτσι την αναγκαιότητα ερμηνείας της ύπαρξης του περίσσιου (εγωιστικού;) DNA. Η αποκαλυφθείσα οριζόντια επίσης μεταβίβαση γονιδίων (π.χ. από βακτήρια στον άνθρωπο) γενικεύει παρατηρήσεις που έχουν γίνει σε άλλους κατώτερους οργανισμούς και ουσιαστικοποιεί την ύπαρξη του ανθρώπου ως μέρους του ενιαίου εξελικτικού δέντρου της ζωής.

Η αποκτηθείσα λοιπόν γενετική πληροφορία τόσο για τον άνθρωπο όσο και για άλλους οργανισμούς, στους οποίους έχει ήδη ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση του γονιδιώματός τους, συμβάλλει στη σημαντική θεώρηση και του περιβάλλοντος ως παράγοντα διαμόρφωσης της ζωής. Γι' αυτό το «μυστήριο» της ζωής αποκτά μεγάλη σημασία και υπό το πρίσμα των πρωτεϊνών και όχι μόνο των γονιδίων, μέσα από την αντίδραση γενοτύπου - περιβάλλοντος.

Το μεγάλο ερώτημα βέβαια που προκύπτει είναι κατά πόσο η νέα γνώση θα χρησιμοποιηθεί επ' ωφελεία της ανθρωπότητας και δεν θα οδηγήσει στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Κατά πόσο, λ.χ., δεν θα μετατραπεί σε ερέθισμα επανασχεδιασμού της ζωής στη γη ή δημιουργίας παιδιών κατά παραγγελία, με γενετικές δηλαδή προδιαγραφές. Κατά πόσο θα υπάρξει εκμετάλλευση επιθυμητών χαρακτηριστικών, χαρακτηριστικών συμπεριφοράς και ατομικών και κοινωνικών ανισοτήτων.

Βέβαια, ο άνθρωπος βρέθηκε πολλές φορές σε σταυροδρόμια κατά τη μεγάλη πολιτισμική του πορεία. Και η πρόοδος που έχει σημειώσει υποδηλώνει ότι επέλεγε κάθε φορά τον σωστό δρόμο. Γι' αυτό πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι και στο σταυροδρόμι που βρίσκεται σήμερα. Και η αισιοδοξία αυτή μπορεί να γιγαντωθεί αν το θέμα προβληθεί στο πιο βασικό επίπεδο, το επίπεδο της παιδείας, της καλλιέργειας δηλαδή και της σωστής ενημέρωσης της κοινής γνώμης. Γιατί η δύναμη ανήκει στους πολλούς και όχι στους λίγους επίδοξους κερδοσκόπους.

ΣΤΑΜΑΤΗΣ Ν. ΑΛΑΧΙΩΤΗΣ

Ο κ. Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών.

Οι «γενετικοί ιμπεριαλιστές» και η εξόντωσή τους

 […] Το φάσμα της πείνας, λοιπόν, για την αντιμετώπιση της οποίας επιχειρείται η απελευθέρωση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον, αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα του εγχειρήματος, καθώς «ενέχει» και την «ανθρωπιστική» διάσταση. Μπορούμε όμως να αγνοήσουμε όλους τους κινδύνους που περικλείει η χρήση των νεοφανών προϊόντων; Δεν έχουμε διδαχθεί από την αποτυχία της πράσινης επανάστασης; Μήπως μία δικαιότερη κατανομή των ειδών διατροφής στον πλανήτη θα έλυνε πιο εύκολα το πρόβλημα; Ειδικές εκτιμήσεις υποστηρίζουν ήδη την άποψη ότι οι καλλιεργούμενες εκτάσεις του πλανήτη μας, που σήμερα προσεγγίζουν μόνο το 11% της συνολικής του έκτασης, μπορούν να επεκταθούν ως 25% (χωρίς να υπολογίζονται τα μέρη που καλύπτονται από πάγο) και να καλύπτουν τη διατροφή ενός πληθυσμού ακόμη και οκταπλάσιου του σημερινού. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, μπορεί ο αναπτυσσόμενος κόσμος να διαθρέψει 18 δισ. ανθρώπους, ενώ η Αφρική μπορεί από μόνη της να εξασφαλίσει τη διατροφή 10 δισ. ανθρώπων. Εκτός αυτού, η μεγαλύτερη βοήθεια που μπορεί να δώσει ο πολιτισμένος κόσμος στις υπό ανάπτυξη χώρες είναι να τις μετατρέψει σε ανεπτυγμένες, αντί να προχωρεί πολιτικές που αποθαρρύνουν την οικονομική ανάπτυξή τους.

Υπάρχουν λοιπόν εναλλακτικές λύσεις πέρα από τον «ιμπεριαλιστικό πόλεμο των γονιδίων»; Οι λεγόμενες βιολογικές καλλιέργειες μπορούν να συστηματοποιηθούν και να ενθαρρυνθούν. Και ήδη παρατηρείται μια συνεχής τάση αύξησής τους. Απαιτείται όμως συνεχής ενημέρωση και προσπάθεια. Άλλωστε η αυξανόμενη γνώση στην ποιότητα των τροφίμων και της διατροφής ευαισθητοποιεί όλο και περισσοτέρους. Για τα φυτοφάρμακα και τα λιπάσματα π.χ. αποκαλύπτονται μερικές φορές εφιαλτικές διαστάσεις, καθώς χρησιμοποιούνται αλόγιστα και μπορεί να μετατρέψουν τις σοδειές σε επικίνδυνες πηγές διατροφής. Δεκάδες χημικές ουσίες ενοχοποιούνται για τερατογένεση και καρκινογένεση. Ο υδροφόρος ορίζοντας μπορεί να επιβαρυνθεί ανεπανόρθωτα. Δεν υφίσταται ουσιαστικά κανένας έλεγχος για τη χρησιμοποίησή τους, αλλά η βραχύβια ευαισθητοποίηση των ιθυνόντων αρχίζει μόλις ξεσπάσει κάποιο σοβαρό πρόβλημα όπως εκείνο των τρελών αγελάδων ή των διοξινών τελευταία.  […]

Όσον αφορά τα νεοφανή προϊόντα, πρέπει να ελεγχθεί κατ' αρχάς ο αχαλίνωτος ρυθμός πλουτισμού των βιοτεχνολογικών εταιρειών μέσα από έναν δραστικό περιορισμό παραχώρησης σχετικών αδειών, να ελεγχθεί η διασυνοριακή μεταφορά τους και βεβαίως να υλοποιηθεί η σήμανση αυτών των προϊόντων, αν και δεν μπορεί να έχει το ίδιο πρακτικό αποτέλεσμα σε όλους τους καταναλωτές, όπως λ.χ. σ' αυτούς που δεν μπορούν να διαβάσουν. Είναι αυτονόητο επίσης ότι πρέπει να αναπτυχθούν οι μηχανισμοί ελέγχου με τον ανάλογο εξοπλισμό ειδικών εργαστηρίων και τη δημιουργία ενός παγκόσμιου δικτύου ελέγχου, γιατί η παγκοσμιοποίηση δεν αφορά μόνο τη διακίνηση των νεοφανών προϊόντων, αφορά και τον έλεγχό τους. Ταυτοχρόνως πρέπει να εφαρμοστούν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πρωτόκολλα επιστημονικού ελέγχου των επιπτώσεων των νεοφανών προϊόντων στην υγεία του ανθρώπου ώστε ο πόλεμος αυτός των γονιδίων να μετατραπεί σε μια ειρηνική διαδήλωση που θα οδηγήσει στην υπογραφή ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου. Να τιθασευτεί, δηλαδή, η δύναμη των γονιδίων και να χρησιμοποιηθεί για το καλό της ανθρωπότητας. Γιατί ό,τι σπέρνει ο άνθρωπος θερίζει και οι άνθρωποι τελικά είναι ό,τι τρώνε, είναι ό,τι πιστεύουν και ό,τι προσπαθούν. […]

Πρέπει λοιπόν να προσπαθήσουμε να πιστέψουμε ότι μπορούμε να ελέγξουμε τη διατροφή μας. Και βέβαια να μην αφήνουμε μόνες στον αγώνα μερικές οργανώσεις οικολογικές ή καταναλωτικές ούτε να ενοχοποιούμε την ερευνητική προσπάθεια η οποία μεταποιείται εκτός του εργαστηρίου σε οικονομικό κέρδος. Ο επιστήμονας από τη φύση του θέλει να μάθει πώς λειτουργεί ο κόσμος και η κοινωνική ευθύνη του στην «εκμετάλλευση» των αποτελεσμάτων του δεν πρέπει να κρίνεται από την κοινή λογική αλλά από την ασυδοσία της αγοράς, την οποία δεν ελέγχει. Σε αυτό το είδος του επιστήμονα είναι αυτονόητο ότι δεν εμπίπτει ο επιλήσμων που συμμετέχει και στις εντός ή εκτός εργαστηρίου οικονομικές συνδιαλλαγές.

Η επιστήμη δεν μπορεί να δημιουργήσει ή να προτείνει αξίες. Η αναζήτηση, ωστόσο, αντικειμενικής γνώσης είναι από μόνη της μια ηθική στάση καθώς βασίζεται στην επιλογή ενός συστήματος αξιών το οποίο μπορεί να τιτλοδοτηθεί ως «η ηθική της γνώσης». Ένα τέτοιο σύστημα παραπέμπει σε έναν έσχατο στόχο, ο οποίος είναι η ανάπτυξη της κουλτούρας και της δημιουργικότητας του ανθρώπου, που μπορούν να ακυρώσουν κάθε μορφής αλλοτρίωσή του, πνευματική, πολιτική, οικονομική. Και μόνο με αυτόν τον τρόπο το «τζίνι» θα παραμείνει για πάντα φυλακισμένο στο μπουκάλι.

Από  τον  ημερήσιο  τύπο

ΣΤΑΜΑΤΗΣ Ν. ΑΛΑΧΙΩΤΗΣ

Ο κ. Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών.
 
  


Βίντεο   για  τη  διατροφή  μας 
Πατήστε  τον  ακόλουθο  σύνδεσμο 
http://www.ert-archives.gr/V3/public/pop-view.aspx?tid=37803&tsz=0&act=mMainView

Οι «γενετικοί ιμπεριαλιστές» και η εξόντωσή τους

Η «έφοδος», υπογραμμίζει ο Στ. Αλαχιώτης, να ελέγξουμε τα πάντα δεν σταματά. Με ποιο κόστος όμως για τη ζωή μας και για τον πλανήτη;

Μπορεί ο ηγούμενος Gregor Mendel να θεμελίωσε την επιστήμη της γενετικής πριν από ενάμιση περίπου αιώνα, αλλά δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι οι κληρονομικοί παράγοντες για τους οποίους είχε μιλήσει θα ήταν σήμερα «παιχνίδι» στα χέρια των γενετιστών. Γιατί, μετά τον επόμενο μεγάλο σταθμό της πορείας της γενετικής, την ανακάλυψη δηλαδή της διπλής έλικας του DNA τη δεκαετία του '50, ξεκινά ένας φρενήρης ρυθμός ανάπτυξης της νεαρής αυτής επιστήμης που οδηγεί στον μοριακό χειρισμό του γονιδίου τη δεκαετία του '70 και φθάνει ως τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς τη δεκαετία του '90 αλλά και τόσους άλλους επαναστατικούς γενετικούς νεωτερισμούς, όπως η κλωνοποίηση, η χαρτογράφηση του γονιδιώματος του ανθρώπου, η γενετική θεραπεία κ.ά., που αφήνουν έκπληκτη την κοινή γνώμη. […]

Η «ψηλάφηση» του γονιδίου με τη σύγχρονη μεθοδολογία προκαλεί δέος αλλά και υπερηφάνεια, προβληματισμό αλλά και αισιοδοξία, απογοήτευση αλλά και ενθουσιασμό. Γι' αυτό άλλοι χειροκροτούν και άλλοι αποδοκιμάζουν. Ωστόσο το ανθρώπινο πνεύμα έχει ήδη τιθασέψει το γονίδιο. Το απομονώνει, το μεταλλάσσει, το μεταφέρει σ' άλλον πυρήνα, δημιουργεί πρωτόγνωρους συνδυασμούς γονιδίων και νέες αφάνταστες ποικιλίες, υπερβαίνοντας τους φραγμούς της φύσης. Γιατί η φύση δεν μπορεί να διασταυρώσει ζώα με φυτά, κοτόπουλο π.χ. με πατάτα. Ο άνθρωπος το «τόλμησε» και το κατάφερε. Μα για ποιον λόγο;

Η Ινδία π.χ. αριθμεί ένα δισεκατομμύριο στόματα. Ο πληθυσμός της Γης αυξάνεται συνεχώς και μαζί του και η πείνα. Πρέπει να βρεθούν νέοι τρόποι αύξησης της παραγωγικότητας και της ανθεκτικότητας των καλλιεργειών στα ζιζάνια, στα παράσιτα, στα μικρόβια, στα βαρέα μέταλλα, ακόμη και στο αλμυρό νερό. Τα παρασιτοκτόνα, τα μικροβιοκτόνα και τα όπλα της χημικής καταπολέμησης άρχισαν να αχρηστεύονται καθώς το «γονίδιο» αντέδρασε, μεταλλάχθηκε και απέκτησε αντοχή. Να πολεμήσουμε λοιπόν τώρα τα γονίδια με «γενίτσαρους», με γονίδια δηλαδή να τροποποιήσουμε γενετικά τις καλλιέργειες και να φέρουν μέσα τους, στο γονιδίωμά τους, τα όπλα εναντίον των εχθρών τους. Καταπληκτική ιδέα, και οι πάγκοι των εργαστηρίων γυάλισαν από το άφθονο «στιλβωτικό» των βιοτεχνολογικών εταιρειών, που κοίταζαν έξω από το παράθυρο για να μπουν σε λίγο από την πόρτα.

Το αποτέλεσμα δεν άργησε και το 1996 εμφανίζονται στο εμπόριο οι πρώτοι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί. Σήμερα έχουν δημιουργηθεί πολλοί καθώς κάθε θεωρητικός συνδυασμός γονιδίων έχει πιθανότητα να επιτευχθεί στην πράξη. Και τούτο γιατί ο γενετικός κώδικας είναι παγκόσμιος, ενιαίος και η γλώσσα των γονιδίων η ίδια σε κάθε οργανισμό, γεγονός που δεν επιτρέπει εύκολα την «περιθωριοποίηση» των γονιδίων όταν βρεθούν σε άλλο είδος. Άλλωστε, υπάρχουν γονίδια, τα συντηρητικά, όπως αποκαλούνται από τους εξελικτιστές, που δεν άλλαξαν σχεδόν καθόλου από τα βακτήρια ως τον άνθρωπο. Με ένα τέτοιο λοιπόν «διαβατήριο» δεν είναι δύσκολο να φθάσουν σε οποιαδήποτε αποστολή σταλούν.

Η οικονομική άλωση

Έτσι μεταφέρθηκαν ήδη σε πατάτες γονίδια ιού, βακτηρίων, σιταριού, κοτόπουλου αλλά και ανθρώπου, σε ντομάτες γονίδια ιών, βακτηρίων, σκορπιού, ψαριού και ανθρώπου, σε καλαμπόκια γονίδια σκόρου, σιταριού και βακτηρίων, στο ρύζι γονίδια ανθρώπου και βακτηρίων, στα καπνά γονίδια σκορπιού, ποντικού, κοτόπουλου και ανθρώπου, στο βαμβάκι γονίδια σκόρου, στο πράσινο σπαράγγι γονίδια αρουραίου, στη σόγια γονίδια ιού (κουνουπιδιού και πετούνιας) και βακτηρίου, σε ψάρια γονίδια ανθρώπου, σε κοτόπουλα γονίδια μοσχαριού και πολλά άλλα απίστευτα και όμως αληθινά.

Και η «έφοδος» να ελέγξουμε τα πάντα δεν σταματά. Θέλουμε τέλειο έλατο με αρμονικά κλαδιά και τέλειο ύψος για να το στολίζουμε καλύτερα τα Χριστούγεννα; Ετοιμάζεται. Θέλουμε σούπερ χοιρομέρια, πέντε φορές μεγαλύτερα; Το σκεφτόμαστε σοβαρά. Θέλουμε τεράστιους σολομούς με πρόωρη ανάπτυξη, έτοιμους για πώληση σε ένα-ενάμιση χρόνο, αντί σε τρία, που είναι το φυσιολογικό; Κάποιες εταιρείες περιμένουν ήδη την εμπορική έγκριση. Θέλουμε πλαστικό από γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες; Κάποια εταιρεία το πέτυχε ήδη. Θέλουμε νεοφανές ελαιόλαδο από γενετικά τροποποιημένες ελιές; Κάποια εταιρεία το μαγειρεύει ήδη.

Θα ρωτήσει όμως ο κάθε καλοπροαίρετος αναγνώστης: Στην τύχη επιλέγουν έναν οργανισμό και τον τροποποιούν ή έχουν κάποιο σχέδιο; Η απάντηση δεν είναι δύσκολη. Χωρίς σχέδια δεν σπαταλώνται εκατομμύρια δολάρια. Η σκέψη είναι απλή: η οικονομική άλωση. Στη Μεσόγειο λ.χ. το ελαιόλαδο και τα σιτηρά παίζουν μεγάλο οικονομικό ρόλο, όπως το ρύζι στην Ασία. Χρησιμοποιώντας λοιπόν σπόρους γενετικά τροποποιημένους, έχουμε ήδη οικονομική εξάρτηση εκατομμυρίων ανθρώπων (παραγωγών) και πολύ περισσοτέρων (κατοίκων) των περιοχών αυτών. Και αξίζει να τονιστεί ότι μέσα στον σχεδιασμό των εταιρειών γενετικά τροποποιημένων σπόρων είναι η πώληση των σπόρων για μία μόνο σπορά, εξαναγκάζοντας τους καλλιεργητές να αγοράζουν κάθε χρόνο. Ο τζίρος σε εκατομμύρια δολάρια αυξάνεται συνεχώς και από 75 εκατ. δολάρια το 1995 έφθασε στα 1.500 εκατ. δολάρια το 1998, ενώ προβλέπεται για το 2010 να ανέλθει στα 25.000 εκατ. δολάρια.

Από  τον  ημερήσιο  τύπο

ΣΤΑΜΑΤΗΣ Ν. ΑΛΑΧΙΩΤΗΣ

Ο κ. Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών.

Βίντεο  για  τη  διατροφή  μας 

Πατήστε    στον  ακόλουθο  σύνδεσμο

http://www.ert-archives.gr/V3/public/pop-view.aspx?tid=37802&tsz=0&act=mMainView